In de vorige blog leerde we al dat Satsuma stiekem geen porselein is, maar super-de-luxe aardewerk met een koninklijk tintje. Maar nu sta je in die gezellige antiekwinkel, je draait een prachtige vaas om en je ziet een wirwar aan rode en gouden tekens.
Geen paniek! Je favoriete geschiedenisdocent schiet te hulp. Pak je denkbeeldige vergrootglas erbij, want we gaan de stempels en echtheidskenmerken ontcijferen zodat niemand jou meer fopt.
Stap 1: Zoek naar het familiemerk (Het 'Satsuma-kruis')
Echt antiek Satsuma-aardewerk werd gemaakt onder het strenge toezicht van de machtige Shimazu-clan, de heersers van de provincie Satsuma. Zij waren zo trots op hun pottenbakkers dat ze hun eigen familiewapen op de objecten lieten zetten.
- Het symbool: Zoek naar een cirkel met een kruis erin (het lijkt een beetje op het logo van het automerk BMW, of een Keltisch kruis).
- Waar staat het? Dit kruis staat bijna altijd bovenaan de signatuur op de onderkant van de vaas of schaal. Soms is het in de klei gekerfd, maar vaker is het met de hand geschilderd in goud, rood of zwart.
Zie je dit kruis in combinatie met handgeschreven Japanse tekens (de naam van de kunstenaar of de studio, zoals de beroemde Kinkozan of Yabu Meizan)? Dan heb je goud in handen uit de gouden Meiji-periode (1868–1912)!
Stap 2: Spot de moderne replica (De 'Toeristen-Satsuma')
Omdat Satsuma in de 19e eeuw een gigantisch exportsucces was, ontdekten fabrieken in de 20e eeuw (en nu nog steeds!) dat ze hier makkelijk geld mee konden verdienen. Er kwamen duizenden goedkopere vazen van de lopende band. Hoe herken je die moderne namaak?
- De stempels zijn 'té perfect': Is de handtekening onderop geen sierlijk handschrift, maar een strakke, rubberen stempel? Of staat er letterlijk "Made in Japan" of "Satsuma" in strakke westerse letters? Dan is het waarschijnlijk moderne productie voor de toeristenmarkt.
- De dikte van de lijnen: Bij een echte antieke vaas zijn de gezichtjes van de geisha's en samurai met een penseel van één haar dik geschilderd. Bij moderne replica's zie je dat de lijnen dikker zijn en de gezichten er soms een beetje 'slordig' of cartoonachtig uitzien.
- Gedrukte stickers (Transfers): Oudere stukken zijn voelbaar met de hand beschilderd (de Moriage-techniek). Moderne fabrieken gebruiken een soort kant-en-klare stickers die ze op de vaas plakken en inbakken. Zie je ergens twee exact dezelfde bloemen of gezichten die tot op de millimeter identiek zijn? Dan is het drukwerk, geen handwerk.
Stap 3: De Craquelé-Leugendetector
Zoals je weet, hoort Satsuma een achtergrond te hebben met duizenden piepkleine haarscheurtjes (craquelé).
- Echt antiek: De scheurtjes zijn minuscuul, fijn en onregelmatig. Soms is er door de decennia heen een heel klein beetje stof of vet in getrokken, waardoor de scheurtjes een natuurlijke, lichtbruine diepte hebben gekregen.
- Moderne imitatie: Soms proberen namakers dit effect te versnellen door de vaas kunstmatig te verouderen met chemicaliën of thee. Dit ziet er vaak heel vlekkerig, extreem donkerbruin of juist veel te grof uit. Alsof de vaas een slechte 'spray tan' heeft gehad.
Met deze checklist op zak ben je officieel klaar om het kaf van het koren te scheiden. Geen stempel of neppe glans die jou nog misleidt!
Heb je zin gekregen om je gloednieuwe expert-skills te testen? In de webshop van Antiekhuys.nl hebben we een selectie authentiek Aziatisch aardewerk en porselein staan. Neem gerust een kijkje in onze online etalage en ontdek of er een écht, handgeschilderd meesterwerk tussen zit voor jouw verzameling!