Als we het hebben over Porselein met een sensationeel achtergrondverhaal, dan staat Japans Satsuma-aardewerk toch wel ergens bovenaan. Dit is geen lieflijk succesverhaal van een pottenbakker die per ongeluk de juiste klei vond. Nee, Satsuma is het resultaat van keiharde, 16e-eeuwse militaire spionage.
Aan het eind van de 16e eeuw viel de legendarische Japanse legerleider Toyotomi Hideyoshi Korea binnen. Zijn samurai plunderden niet alleen goud en zilver, maar kregen een heel specifieke, strategische opdracht mee: neem de knapste koppen uit de Koreaanse keramiekwereld mee terug. Tientallen hoogbegaafde Koreaanse pottenbakkers werden als levende 'buit' op de boot naar Japan gezet. Een vroege vorm van 'headhunten', maar dan met een zwaard op je keel.
De ontvoerde ambachtslieden werden gehuisvest in de provincie Satsuma (helemaal in het zuiden van Japan). De lokale landheer begreep dat hij goud in handen had en gaf ze alle ruimte. Na eindeloos experimenteren met de lokale, ijzerarme grond deden de pottenbakkers rond 1617 de belangrijke ontdekking: een prachtig geelachtig, ivoorkleurig aardewerk. Dit kennen wij tegenwoordig als Satsuma porselein.
Hoe herken je Satsuma?
Omdat de westerse markt zo gek was op de stijl, noemde iedereen het gemakshalve 'porselein'. Je herkent het echte Meiji-export-Satsuma direct aan deze drie kenmerken:
- De ivoorkleurige craquelé-achtergrond: De basis is nooit spierwit (zoals porselein), maar heeft een warme, crèmige tint. De glazuurlaag zit barstensvol met duizenden microscopisch kleine haarscheurtjes. Dit was een bewust effect: zodra het stuk uit de oven kwam, barstte het glazuur door de temperatuurschok.
- De 'Moriage' techniek: Als je met je vingers over de decoratie strijkt, voelt het alsof er reliëf op zit. De goudlak en emailleverf (enamels) liggen dik op het aardewerk gekleid.
- Geisha's, samurai en keizers: De decoraties zijn een feestje om naar te kijken. Je ziet complete historische taferelen, tempels, krijgers met woeste baarden en elegante dames in kimono’s, omringd door dikke randen van goudbrokaat.
Waarom voelt het anders dan echt porselein?
Als je een Satsuma-vaas omdraait, zie je dat de onbedekte voetring (de onderkant) een beetje ruw, korrelig en gelig oogt. Porselein daarentegen is juist vlijmscherp, spierwit en glasachtig glad. Daarnaast geeft Satsuma een doffere 'tik' als je er zachtjes tegenaan tikt, terwijl porselein helder klinkt als een klokje.
Kortom: het is een luxueus, koninklijk type aardewerk dat door slimme westerse handelaren is omgedoopt tot 'porselein'. Maar hoe je het ook noemt: het handwerk is van een verbluffend niveau.