Het Geheim van de Papiermaker | Waarom 400 jaar oud papier onverslijtbaar is

Heb je weleens een krant van drie weken geleden in de zon laten liggen? Grote kans dat hij inmiddels geler is dan een rijpe banaan en bijna scheurt zodra je er te hard naar kijkt. Maar loop een willekeurig museum of een high-end antiekzaak binnen, en je ziet prenten uit de zeventiende eeuw die er nog bijna net zo fris en stevig uitzien als de dag dat ze van de pers rolden.

Hoe kan papier van bijna 400 jaar oud sterker zijn dan het papier waar we gisteren onze kassabonnen op hebben geprint?

Het antwoord schuilt in een middeleeuws, stinkend geheim: de kunst van het handgeschepte linnenpapier.

Vandaag de dag maken we papier van houtpulp. Lekker goedkoop, maar er zit één groot nadeel aan: hout bevat van nature lignine. Dit is een organische stof die na verloop van tijd zuren aanmaakt. Het resultaat? Het papier vreet zichzelf langzaam op van binnenuit.

In de gouden eeuw deden ze dat anders. Toen werd papier niet van bomen gemaakt, maar van... oude kleding.
Lompenverzamelaars trokken door de straten om versleten linnen hemden, katoenen lakens en oude zeilen in te zamelen. Deze textielresten werden naar de papiermolen gebracht zoals de beroemde molens op de Veluwe waar reusachtige, door waterkracht aangedreven hamers de kleding urenlang tot moes sloegen.

Wat je overhield was een pure, vezelige brij van linnen en katoen. En laat dat nou net de superkracht zijn van antiek papier: deze plantaardige vezels zijn extreem lang, flexibel en bevatten nul procent zuur. Het papier dat hieruit ontstond, was daardoor praktisch onverslijtbaar.

Als de vezelpap eenmaal klaar was, begon het echte zware werk. De papiermaker stond urenlang gebogen over een reusachtige, dampende kuip. Met zijn blote handen dompelde hij een 'schepvorm' een houten raam met een vlijmscherpe koperen zeef  in de vloeibare brij.

Met een beheerste, ritmische zwaai schudde hij het raam horizontaal heen en weer. Dit was hét moment van de waarheid: schudde hij te hard, dan werd het papier te dun; schudde hij te zacht, dan kreeg je een vel karton waar je geen gravure meer op kon drukken. Door het schudden haakten de linnenvezels als een vlechtwerk in elkaar terwijl het water door de zeef wegliep.

Vervolgens werd de natte papierlaag voorzichtig op een viltmat gekoerd (omgekeerd) en onder een gigantische schroefpers gezet om het laatste water eruit te persen. Een gemiddeld team van papiermakers schepte zo'n 2.000 tot 3.000 vellen per dag. Een sportschoolabonnement hadden deze mannen niet meer nodig.

Als antiekliefhebber of verzamelaar kun je dit handgeschepte papier direct herkennen aan een paar fascinerende details. Pak er maar eens een vergrootglas bij:

Het mooiste aan handgeschept papier? Het leeft. Als je een 17e-eeuwse kopergravure van dichtbij bekijkt, raak je niet alleen de inkt van de kunstenaar aan, maar ook de linnen kleding van de mensen die in die tijd over de straten liepen.

Het is geschiedenis die je kunt vasthouden. En dankzij het ontbreken van die vervelende houtzuren, kunnen we daar over nog eens 100 jaar nog steeds van genieten. Probeer dat maar eens met je kassabonnetje.