Antieke Zilveren Hollandse X Stuiver 1749 – Dordrecht – Muntbroche

Een schitterende zilveren munt uit 1749 met mooi patina, ooit geslagen in Dordrecht voor de provincie Holland, die eeuwen later een geheel nieuwe bestemming kreeg. Wat oorspronkelijk een X stuiver, oftewel een halve gulden, was, werd later verwerkt tot een draagbare broche.

Op de munt staat de Nederlandse Maagd met de speer en vrijheidshoed, steunend op de Bijbel die op een rijk versierd voetstuk rust. Rondom staat het bekende motto:

HAC NITIMVR – HANC TVEMVR

Op haar steunen wij, haar beschermen wij.

Aan de andere zijde zien we het gekroonde wapen van Holland, met de waarde X – ST aan weerszijden en het jaartal 1749 erboven. Het is die combinatie van 18e-eeuwse numismatiek en later hergebruik als sieraad die deze broche bijzonder maakt.

Een Hollandse X stuiver uit 1749

De munt is te identificeren als een Hollandse X stuiver uit 1749, ook wel een 10 stuiver of ½ gulden genoemd.

Het type werd geslagen bij de munt van Dordrecht en is uitgevoerd in zilver van .920 gehalte. Een originele munt van dit type weegt ongeveer 5,2–5,3 gram en heeft een diameter van circa 28–29 mm.

De omschrijving MO : ARG : ORD : FÆD : BELG : HOLL : verwijst naar de zilveren muntslag van de Verenigde Nederlandse Provinciën voor Holland. Het woord HOLL maakt de provinciale herkomst duidelijk. 

De Nederlandse Maagd

De voorstelling op de munt is de bekende Nederlandse Maagd. Zij staat naast een rijk gedecoreerd voetstuk waarop de Bijbel rust. In haar hand houdt zij een speer met daarop de vrijheidshoed.

Het Latijnse motto HAC NITIMVR – HANC TVEMVR betekent:

“Op haar steunen wij, haar beschermen wij.”

Het motief komt op verschillende munten van de Republiek voor en werd een herkenbaar beeld binnen de Nederlandse munttraditie.

Van betaalmiddel naar broche

De munt is op een later moment voorzien van een brochesluiting met scharnier en naald. De montage behoort dus niet tot de oorspronkelijke munt en is duidelijk later aangebracht. Wanneer precies deze verandering van munt naar sieraad heeft plaatsgevonden, is op basis van de huidige gegevens niet met zekerheid vast te stellen. Wel laat het object mooi zien hoe historische munten opnieuw werden gebruikt en onderdeel konden worden van persoonlijke sieraden.

Daarmee is het geen gewone munt meer, maar een object waarin numismatiek, geschiedenis en antiek sieraad samenkomen.

Een stukje Hollandse geschiedenis

De X stuiver was een relatief grote zilveren munt met een waarde van 10 stuivers, oftewel een halve gulden. Holland hervatte de aanmunting van dit type in 1748, waarna onder meer in 1749 verder werd geslagen. De munten werden geproduceerd in Dordrecht.

Interessant is dat er naast gewone circulatiemunten ook exemplaren met een bijzondere rand werden gemaakt die waarschijnlijk als presentie- of nieuwjaarspenning dienden. Voor 1749 zijn zowel exemplaren met een gladde rand als met een kabelrand bekend.

Bij dit exemplaar is de munt later tot broche verwerkt, waardoor de oorspronkelijke muntfunctie plaatsmaakte voor een heel andere rol.

Specificaties

Conditie

De munt heeft een mooie donkere patina en duidelijke gebruikssporen passend bij haar leeftijd. De reliëfs zijn nog goed zichtbaar. De brochesluiting is een latere toevoeging en vertoont eveneens sporen van gebruik.