W.H. Hoogkamer (1790–1864) – De Haringpakkers Toren te Amsterdam – Handgekleurde Aquatint

Stel u eens voor…

Amsterdam, lang voordat het Centraal Station de horizon bepaalde. Aan het IJ liggen de schepen afgemeerd, goederen worden gelost, vaten staan klaar voor transport en paarden trekken hun zware vracht over de kade.

Midden in dit bedrijvige havenbeeld rijst de imposante Haringpakkerstoren op. Een toren die inmiddels al bijna tweehonderd jaar verdwenen is, maar dankzij historische prenten nog altijd te bewonderen is.

Deze fraai handgekleurde prent is gemaakt door Willem Hendrik Hoogkamer (1790–1864), een Nederlandse graveur en tekenaar die zich specialiseerde in onder meer stadsgezichten en historische voorstellingen.

Het werk is uitgevoerd in ets en aquatint en vervolgens met de hand ingekleurd. Juist die combinatie geeft de voorstelling haar bijzondere karakter: de fijne lijnen van de gravure worden gecombineerd met zachte, sfeervolle kleuren die het Amsterdamse straat- en havenleven tot leven brengen.

Een verdwenen stukje Amsterdam

De Haringpakkerstoren stond aan het IJ, bij de Haringpakkerij en de ingang van het Singel. De toren was oorspronkelijk bekend als de Heilige Kruistoren en maakte deel uit van de historische verdedigingswerken van Amsterdam.

De naam Haringpakkerstoren verwijst naar de haringpakkerij die zich hier bevond. De omgeving vormde een belangrijk onderdeel van de bedrijvigheid aan het IJ. Schepen, paarden, karren, vaten en werklieden bepaalden hier het dagelijks beeld.

De toren die op deze prent zo prominent aanwezig is, bestaat inmiddels niet meer. De Haringpakkerstoren werd in 1829 afgebroken. Daarmee is deze prent niet alleen een decoratief Amsterdams stadsgezicht, maar ook een document van een verdwenen stukje Amsterdam.

Een opmerkelijk detail: de opdracht aan Willem I

Onder de voorstelling bevindt zich een uitgebreide historische inscriptie. De prent is opgedragen aan Willem I, koning der Nederlanden, en werd opgedragen door Johannes Weppelman en de vervaardiger.

Dat maakt deze uitvoering extra interessant. Het gaat hier niet om een willekeurig anoniem stadsgezicht, maar om een prent die in de negentiende eeuw bewust aan de koning werd opgedragen.

De naam van de maker is onder de voorstelling eveneens vermeld als W.H. Hoogkamer.

Willem Hendrik Hoogkamer

Willem Hendrik Hoogkamer (Amsterdam, 1790 – Arnhem, 1864) was een Nederlandse tekenaar, graveur en kunstenaar. Hij werkte onder meer in Utrecht en Amsterdam en hield zich bezig met miniatuurportretten, stadsgezichten, landschappen en historische voorstellingen.

Hoogkamer is tegenwoordig vooral interessant voor liefhebbers van Nederlandse topografie en historische prentkunst. Zijn stadsgezichten geven een bijzonder beeld van Nederland in de eerste helft van de negentiende eeuw.

Het Rijksmuseum heeft verschillende prenten van Hoogkamer in de collectie, waaronder meerdere voorstellingen van de Haringpakkerstoren. Daar worden zijn werken onder meer beschreven als ets en aquatint, met de hand gekleurd.

Een levendige voorstelling

Wie iets langer naar de prent kijkt, ontdekt steeds nieuwe details.

Op het water liggen kleine vaartuigen en grotere schepen klaar. Op de kade zien we een paard met vracht, werklieden, wandelaars en verschillende figuren uit het dagelijkse Amsterdamse leven. Rechts staan grote pakhuizen en koopmanshuizen dicht op elkaar. Vaten en handelswaar liggen klaar voor vervoer.

Het is juist deze bedrijvigheid die de voorstelling zo aantrekkelijk maakt. Hoogkamer laat niet alleen de architectuur zien, maar ook het leven rondom de gebouwen.

De verschillende personages geven de prent bovendien een bijna verhalend karakter. Het is een klein momentopname van Amsterdam voordat de moderne stad haar huidige vorm kreeg.

Handgekleurde prent

De oorspronkelijke prent is in aquatint en ets uitgevoerd en vervolgens met de hand gekleurd. De zachte tinten zijn nog altijd goed zichtbaar in het water, de gebouwen, de kleding van de figuren en het straatwerk.

Handgekleurde prenten waren arbeidsintensiever dan volledig ongekleurde exemplaren. De kleur werd niet machinaal op ieder exemplaar aangebracht, maar met de hand toegevoegd. Daardoor kan de intensiteit van de kleuren per exemplaar verschillen.

Conditie

De prent verkeert in een passende historische staat. Het papier vertoont ouderdomssporen en lichte verkleuringen en er zijn plaatselijk lichte sporen van ouderdom zichtbaar. Dit past bij de leeftijd van het werk en doet niets af aan de decoratieve uitstraling.

De prent is ingelijst achter glas in een fraaie, donker houten lijst. De lijst vertoont eveneens normale gebruiks- en ouderdomssporen, maar vormt een mooie klassieke presentatie van het werk.

De lijst is inbegrepen.

Productspecificaties

Historische context

De Haringpakkerstoren stond op een strategische plek aan het IJ, bij de Haringpakkerij en het Singel. De omgeving was eeuwenlang verbonden met de Amsterdamse handel en scheepvaart.

De toren was een herkenbaar onderdeel van het Amsterdamse havenfront. Op historische prenten verschijnt hij dan ook regelmatig als belangrijk oriëntatiepunt. Het Rijksmuseum bezit meerdere historische voorstellingen van de Haringpakkerstoren, waaronder werken van Willem Hendrik Hoogkamer.

De toren werd uiteindelijk in 1829 gesloopt. Wie deze prent aan de muur heeft hangen, kijkt dus letterlijk naar een stukje Amsterdam dat niet meer bestaat.

Veelgestelde vragen

Wie heeft deze prent gemaakt?

De prent is gesigneerd door W.H. Hoogkamer. Dit staat voor Willem Hendrik Hoogkamer (1790–1864), een Nederlandse graveur en tekenaar.

Is dit een originele oude prent?

Ja. Het betreft een historische, in de negentiende eeuw vervaardigde prent in ets en aquatint, met de hand gekleurd.

Wat is een aquatint?

Aquatint is een grafische techniek waarmee vooral zachte toonvlakken en schilderachtige lichteffecten kunnen worden bereikt. In combinatie met ets ontstaat een prent waarin zowel fijne lijnen als grotere toonvlakken zichtbaar zijn.

Waarom is de Haringpakkerstoren bijzonder?

De toren maakte deel uit van het historische Amsterdamse havenfront, maar bestaat tegenwoordig niet meer. De Haringpakkerstoren werd in 1829 afgebroken. Historische prenten zoals deze zijn daardoor waardevolle visuele herinneringen aan de verdwenen stad.

Is de prent ingelijst?

Ja. De prent wordt geleverd in de afgebeelde donker houten lijst achter glas.

Wat zijn de afmetingen?

De totale afmetingen van de houten lijst zijn circa 53,5 × 46 cm.

Een fraai stukje verdwenen Amsterdam

Dit is een prent voor de liefhebber die niet alleen naar een mooi plaatje kijkt, maar ook graag wil weten wat hij precies aan de muur heeft hangen.

Een historische Amsterdamse toren die inmiddels verdwenen is, een levendig havenbeeld, een handgekleurde ets en aquatint van een gedocumenteerde Nederlandse graveur én een bijzondere opdracht aan koning Willem I komen hier samen.

Een sfeervol historisch stadsgezicht met een prachtig verhaal!