West-Afrikaanse Bronzen Manilla – Traditioneel Geld & Prestigeobject – 1,5 kg

Een armband van 1,5 kilo? Dan hebben we het duidelijk over iets anders dan een gewoon sieraad.

Dit indrukwekkende bronzen object is een zogenaamde manilla, een traditionele vorm van West-Afrikaans ringgeld. Met zijn hoefijzervorm, zwaar uitgewerkte uiteinden en rijke geometrische decoratie is het een bijzonder voorbeeld van de manier waarop geld, bezit, status en sierkunst in West-Afrika met elkaar konden samenvallen.

Met een gewicht van maar liefst 1,5 kilo is dit bovendien een uitzonderlijk zwaar exemplaar.

Een betaalmiddel dat je om je arm kon dragen

Manilla's werden in grote delen van West-Afrika gebruikt als vorm van ruil- en betaalmiddel. Ze waren vooral bekend langs de kust van het huidige Nigeria en andere delen van West-Afrika en werden al eeuwenlang gebruikt. Europese handelaren produceerden en verhandelden verschillende typen manilla's, die vervolgens in de Afrikaanse handelsnetwerken circuleerden.

De waarde werd niet alleen bepaald door het materiaal, maar ook door vorm, afmetingen en gewicht. Grote exemplaren konden een aanzienlijk grotere waarde vertegenwoordigen. Het Smithsonian onderscheidt bijvoorbeeld kleinere standaardmanilla's van grotere zogenaamde king manillas, die ook als opgeslagen rijkdom konden functioneren.

Met andere woorden: dit was geld dat je letterlijk kon vasthouden.

En in sommige gevallen ook kon dragen.

Maar was het een armband?

Waarschijnlijk werd het inderdaad om de arm gedragen en straalde een bepaald prestige uit. De open vorm doet sterk denken aan een armband of misschien een enkelring. Maar bij dit formaat en gewicht is het interessanter om het object niet uitsluitend als sieraad te zien.

In West-Afrika konden dergelijke bronzen objecten verschillende functies hebben: betaalmiddel, bezit, statussymbool en ceremonieel object. Die functies liepen soms in elkaar over. Een museumexemplaar uit Nigeria wordt bijvoorbeeld expliciet aangeduid als manilla; currency, terwijl andere grote exemplaren als waardeobjecten of wealth bracelets worden beschreven. 

De versiering vertelt ook een verhaal

Wat dit exemplaar extra aantrekkelijk maakt, is de decoratie.

De brede bronzen band is voorzien van ingesneden geometrische patronen, cirkelmotieven, arceringen en decoratieve vlakken. Vooral de twee verdikte uiteinden vallen op.

Vergelijkbare West-Afrikaanse manilla's werden gegoten en vervolgens konden ze worden voorzien van ingesneden of geponste decoratie. Het National Museum of African Art beschrijft bijvoorbeeld manilla's met ingesneden patronen en vermeldt dat sommige grotere exemplaren als opgeslagen rijkdom werden beschouwd.

En dan komt het bijzondere gewicht van dit exemplaar erbij:

1.500 gram brons.

Dat maakt meteen duidelijk waarom dit soort objecten meer waren dan een alledaags sieraad.

Geld, rijkdom en handel

Manilla's speelden een belangrijke rol in de West-Afrikaanse handel. Ze werden gebruikt bij aankopen op markten en bij ruilhandel en vormden gedurende lange tijd een belangrijk onderdeel van het regionale betalingsverkeer.

Daarbij is de geschiedenis helaas ook verbonden met de trans-Atlantische slavenhandel. Europese handelaren gebruikten manilla's als handelswaar en betaalmiddel in West-Afrika; musea documenteren deze geschiedenis nadrukkelijk.

Dat maakt een dergelijk object vandaag de dag juist interessant als historisch document. Het vertelt niet alleen iets over metaalbewerking en sierkunst, maar ook over handelsnetwerken, economie en de ingewikkelde contacten tussen Europa en West-Afrika.

Manilla's bleven in sommige gebieden nog lang in omloop. In Nigeria werden ze uiteindelijk in de 20e eeuw uit het formele betalingsverkeer verdrongen; het Smithsonian vermeldt dat ze in 1911 geen wettig betaalmiddel meer waren en dat later nog grootschalige inwisseling plaatsvond.

Een indrukwekkend object voor de verzameling

Met zijn donkere, warme bronspatina, forse gewicht en met de hand aangebrachte decoratie is dit een object dat direct de aandacht trekt.

Het is geen klein stukje curiosa dat ergens op een plank verdwijnt.

Het is een tastbaar voorbeeld van een vorm van geld die totaal anders werkte dan onze munten en bankbiljetten. Hier werd waarde gegoten in brons, kreeg het een herkenbare vorm en kon het tegelijkertijd bezit, status en identiteit vertegenwoordigen.

Een prachtig object voor een verzamelaar van Afrikaanse kunst, etnografica, traditionele betaalmiddelen of historische objecten uit West-Afrika.

Specificaties

• Object: West-Afrikaanse manilla / traditioneel ringgeld
• Materiaal: brons
• Regio: West-Afrika, vermoedelijk Nigeriaanse context
• Datering: vermoedelijk tussen 1820 en 1890
• Lengte: ca. 11,2 cm
• Breedte: ca. 4 cm
• Gewicht: ca. 1.500 gram
• Decoratie: geometrische en cirkelvormige ingesneden motieven
• Vorm: open hoefijzervorm
• Functie: traditioneel betaalmiddel, waarde-/prestigeobject en mogelijk lichaamsversiering
• Conditie: mooie natuurlijke ouderdomspatina en gebruikssporen passend bij de leeftijd
• Bijzonderheid: Levering exclusief standaard.