18e-eeuws Olieverf & Lakwerk Dienblad | Handgeschilderd Landschap | Geschulpte Rand

Stelt u zich een voornaam Engels landhuis rond 1780 voor. In een salon waar meubels, lakwerk en exotische voorwerpen zorgvuldig waren uitgekozen, werd een dienblad als dit niet alleen gebruikt om iets te serveren. Het was óók een decoratief object waarmee smaak, kennis en welstand werden getoond.

Dit fraai geschilderde dienblad is uitgevoerd in papier-maché met een rijk gelakte en vergulde decoratie. In het midden zien we een sfeervol Italiaans aandoend landschap met reizigers, een ruiter, bomen en karakteristieke ruïnes. De geschulpte vorm en de diepblauwe rand met verfijnde gouden ornamenten geven het geheel een uitgesproken Georgische uitstraling.

Juist het materiaal maakt dit object bijzonder. In het 18e-eeuwse Engeland ontwikkelde zich een geheel nieuwe manier om papier tot een sterk, licht en duurzaam materiaal te verwerken. Henry Clay patenteerde in 1772 een methode waarbij verschillende lagen papier werden samengevoegd, geolied, gelakt en in een oven gehard. Het resultaat kon worden bewerkt en afgewerkt alsof het hout was, maar was aanzienlijk lichter. Deze techniek vormde de basis voor een belangrijke nieuwe luxe-industrie rond Birmingham en later Londen.

Het vervolgens japannen, beschilderen en hoogglans vernissen van het oppervlak gaf deze objecten hun kostbare uitstraling. De techniek was sterk geïnspireerd door de fascinatie voor Aziatisch lakwerk, terwijl de voorstellingen zelf vaak juist Europese landschappen, klassieke onderwerpen en pastorale scènes toonden.

Dat dit geen eenvoudige gebruiksvoorwerpen waren, blijkt ook uit de clientèle van de belangrijkste producenten. Henry Clay leverde aan de koninklijke familie en aan vooraanstaande verzamelaars en landadel; zijn clientèle omvatte onder anderen de hertog van Bedford en andere leden van de Engelse elite.

Dit exemplaar is niet gemerkt, waardoor een directe toeschrijving aan Henry Clay niet kan worden gemaakt. De combinatie van techniek, vorm, rijke vergulding en schilderkunst plaatst het echter duidelijk binnen de wereld van het hoogwaardige Engelse japanned papier-maché.

De schildering zelf is bijzonder aantrekkelijk: de reizigers brengen leven in het landschap, terwijl de donkere repoussoir aan de voorzijde voor diepte zorgt. De ruïnes, bomen en het weidse landschap sluiten aan bij de 18e-eeuwse Europese fascinatie voor het Italiaanse landschap en de Grand Tour.

Details

• Periode: 18e eeuw, vermoedelijk circa 1780
• Herkomst: Engeland, waarschijnlijk Midlands/Birmingham-regio
• Techniek: handgeschilderd, gejapand en gelakt papier-maché
• Materiaal: gelamineerd papier-maché, lak en vergulding
• Decor: Italiaans aandoend landschap met reizigers en ruïnes
• Vorm: geschulpte, veelhoekige rand met rijk vergulde decoraties
• Afmetingen: ca. 38 × 29 cm
• Conditie: fraaie natuurlijke patina passend bij de leeftijd, met enkele kleine gebruikssporen en lakoneffenheden